Những điều cần biết về sự mất cân bằng nội tiết tố trong cơ thể

16/08/2018
Mất cân bằng nội tiết tố xảy ra khi có quá nhiều hoặc quá ít hormone trong máu. Do các nội tiết tố đóng vai trò thiết yếu trong cơ thể nên ngay cả sự mất cân bằng nội tiết tố nhỏ cũng có thể gây ra các tác dụng phụ trên khắp cơ thể.

Hormone còn được gọi là nội tiết tố, là những chất hóa học được sản xuất bởi các tuyến trong hệ thống nội tiết. Hormone di chuyển qua dòng máu đến các mô và cơ quan, cũng cấp thông điệp cho các cơ quan biết phải làm gì và khi nào.

Hormone rất quan trọng trong việc điều hòa hầu hết các quá trình hoạt động chính của cơ thể, do đó sự cân bằng nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến một loạt các chức năng cơ thể. Hormone giúp điều hòa:
- Sự trao đổi chất và sự thèm ăn
- Nhịp tim
- Chu kỳ giấc ngủ
- Chu kỳ sinh sản và chức năng tình dục
- Tăng trưởng chung và phát triển
- Tâm trạng và mức độ căng thẳng
- Thân nhiệt

Đàn ông và phụ nữ cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự mất cân bằng của insulin, steroid, hormone tăng trưởng và adrenaline.

Phụ nữ cũng có thể bị mất cân bằng mức estrogen và progesterone, trong khi nam giới có nhiều khả năng bị mất cân bằng mức testosterone trong cơ thể.

Triệu chứng của mất cân bằng nội tiết tố

Các triệu chứng của sự mất cân bằng nội tiết tố phụ thuộc vào tuyến và kích thích tố bị ảnh hưởng.

Các triệu chứng liên quan đến các nguyên nhân gây mất cân bằng nội tiết tố phổ biến, bao gồm:
- Tăng cân không rõ nguyên nhân hoặc giảm cân
- Đổ nhiều mồ hôi không rõ nguyên nhân
- Khó ngủ
- Thay đổi độ nhạu cảm với nhiệt độ, lạnh hoặc nóng.
- Da khô, phát ban da
- Thay đổi huyết áp
- Thay đổi nhịp tim
- Xương giòn hoặc yếu
- Thay đổi nồng độ đường trong máu
- Khó chịu và lo lắng
- Mệt mỏi kéo dài và không rõ nguyên nhân
- Cơn khát tăng dần
- Phiền muộn
- Nhức đầu
- Đi vệ sinh nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường
- Đầy hơi
- Thay đổi cảm giác thèm ăn
- Giảm ham muốn tình dục
- Tóc mỏng, giòn
- Vô sinh
- Khuôn mặt sưng húp
- Mắt mờ
- Phình ở cổ
- Đau ngực
- Giọng nói nữ trầm hơn

Nguyên nhân của sự mất cân bằng nội tiết tố

Mọi người sẽ trải qua các giai đoạn tự nhiên của sự mất cân bằng hoặc sự biến động nội tiết tại những thời điểm nhất định trong cuộc đời. Nhưng sự mất cân bằng nội tiết tố cũng có thể xảy ra khi các tuyến nội tiết không vận hành đúng cách.

Tuyến nội tiết là những tế bào chuyên biệt sản xuất, lưu trữ và giải phóng hormone vào máu. Có một số tuyến nội tiết nằm khắp cơ thể kiểm soát các cơ quan khác nhau, bao gồm:
- Tuyến thượng thận
- Tuyến sinh dục (Tinh hoàn và buồng trứng)
- Tuyến tùng
- Tuyến yên
- Tuyến dưới đồi
- Tuyến giáp và tuyến cận giáp
- Tuyến tụy

Một số tình trạng bệnh lý có tác động đến hoạt động của một hoặc một số tuyến nội tiết. Một số thói quen sống và các yếu tố môi trường cũng có thể đóng vai trò trọng sự mất cân bằng nội tiết tố.

Nguyên nhân gây mất cân bằng nội tiết tố bao gồm:
- Stress mãn tính hoặc cực độ
- Bệnh tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2
- Tăng đường huyết (sản xuất quá mức glucagon)
- Hạ đường huyết (insulin được sản xuất nhiều hơn là glucose trong máu)
- Tuyến giáp hoạt động kém ( Nhược giáp)
- Tuyến giáp hoạt động quá mức (Cường giáp)
- Sự sản xuất quá mức của hormone tuyến cận giáp
- Chế độ ăn kiêng và dinh dưỡng kém
- Bị thừa cân
- Dùng thuốc thay thế nội tiết tố hoặc thuốc tránh thai.
- Lạm dụng thuốc anabolic steroid
- Bướu giáp
- Khối u tuyến yên
- Hội chứng Cushing (nồng độ cao của hormone cortisol)
- Bệnh addison (nồng độ cortisol và aldosterone thấp)
- Khối u lành tính và u nang có ảnh hưởng đến tuyến nội tiết
- Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh
- Chấn thương tuyến nội tiết
- Phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng
- Ung thư liên quan đến tuyến nội tiết
- Hóa trị và xạ trị
- Thiếu i-ốt
- Viêm tụy di truyền
- Hội chứng Turner
- Hội chứng Prader-Will
- Chán ăn
- Phytoestrogen, estrogen thực vật tự nhiên được tìm thấy trong các sản phẩm đậu nành
- Tiếp xúc với chất độc, chất gây ô nhiễm và các hóa chất gây rối loạn nội tiết tố, bao gồm thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ.

Mất cân bằng nội tiết tố ở nữ giới

Phụ nữ trải qua nhiều gian đoạn mất cân bằng nội tiết tố tự nhiên trong suốt cuộc đời, bao gồm những giai đoạn:
- Tuổi dậy thì
- Hành kinh
- Mang thai, sinh con và cho con bú
- Tiền mãn kinh, mãn kinh và sau mãn kinh

mât cân bằng nội tiết tố nữ gây rối loạn kinh nguyệt

Phụ nữ cũng có nguy cơ phát triển các rối loạn cân bằng nội tiết tố khác nhau so với nam giới vì họ có các cơ quan nội tiết và chu kỳ khác nhau. Các tình trạng bệnh lý có thể gây mất cân bằng nội tiết tố bất thường ở phụ nữ bao gồm:
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
- Thuốc thay thế hormone hoặc thuốc tránh thai
- Thời kỳ mãn kinh sớm
- Suy tiểu buồng trứng (POI)
- Bệnh ung thư buồng trứng

Các triệu chứng của sự mất cân bằng nội tiết tố ở phụ nữ bao gồm:
- Chảy máu kinh nguyệt kéo dài, kinh nguyệt không đều hoặc đau bụng kinh
- Loãng xương (xương yếu, giòn)
- Bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm
- Khô âm đạo
- Đau ngực
- Khó tiêu
- Táo bón và tiêu chảy
- Mụn trứng cá trong hoặc trước khi hành kinh
- Chảy máu tử cung không liên quan đến kinh nguyệt
- Sự tăng trưởng bất thường của lông, tóc trên mặt, cổ, ngực hoặc lưng
- Vô sinh
- Tăng cân
- Tóc mỏng hoặc rụng tóc
- Đốm da hoặc tăng trưởng bất thường
- Giọng nói trầm hơn
- Âm hộ mở rộng

Mất cân bằng nội tiết tố ở nam giới

Đàn ông cũng trải qua thời gian những giai đoạn mất cân bằng nội tiết tộ tự nhiên trong suốt cuộc đời của mình, bao gồm: giai đoạn dậy thì, lão hóa.

Đàn ông cũng có nguy cơ phát triển mất cân bằng nội tiết tố khác nhau so với phụ nữ vì họ có các cơ quan nội tiết và chu kỳ khác nhau. Những tình trạng bệnh lý gây mất cân bằng nội tiết tố ở nam giới bao gồm:
- Ung thư tuyến tiền liệt
- Hypogonadism- thiểu năng sinh dục (testosterone thấp)

Các triệu chứng của sự mất cân bằng nội tiết tố ở nam giới bao gồm:
- Giảm ham muốn tình dục
- Rối loạn cương dương
- Số lượng tinh trùng thấp
- Giảm khối lượng cơ thể
- Giảm sự phát triển lông, tóc
- Phát triển mô vú
- Đau ngực
- Chứng loãng xương

Điều trị mất cân bằng nội tiết tố


Điều trị mất cân bằng nội tiết tố có thể thay đổi tùy theo nguyên nhân. Mỗi người có thể lựa chọn biện pháp điều trị khác nhau cho sự mất cân bằng nội tiết tố.

Những lựa chọn điều trị mất cân bằng nội tiết tố ở phụ nữ bao gồm:

- Kiểm soát hormone hoặc kiểm soát sinh sản: Đối với những người không cố gắng để mang thai, các loại thuốc có chứa các dạng estrogen và progesterone có thể giúp điều chỉnh chu kỳ và các triệu chứng rối loạn kinh nguyệt. Có thể dùng thuốc tránh thai dạng viên, vòng, miếng dán, dạng tiêm hoặc dụng cụ tử cung.

- Estrogen âm đạo: Những người bị khô âm đạo kết hợp với những thay đổi về nồng độ estrogen có thể sử dụng các loại kem có chứa estrogen trực tiếp vào các mô âm đạo để giảm triệu chứng. Hoặc cũng có thể sử dụng viên nén estrogen và vòng đặt âm đạo để giảm khô âm đạo.

- Thuốc thay thế hormone: Thuốc có sẵn để tạm thời giảm các triệu chứng nghiêm trọng liên quan đến thời kỳ mãn kinh, chẳng hạn như bốc hỏa hoặc đổ mồ hôi đêm.

- Eflornithine: Loại kem theo toa này có thể làm chậm quá trình tăng trưởng tóc trên mặt ở phụ nữ.

- Thuốc kháng androgen: Các loại thuốc ngăn chặn hormone nam giới androgen có thể giúp hạn chế mụn trứng cá nặng và sự tăng trưởng hoặc rụng tóc quá mức.

- Clomiphene và letrozole: Những loại thuốc này giúp kích thích sự rụng trứng ở hững người có PCOS đang cố gắng mang thai. Những người có PCOS và vii sinh cũng có thể tiêm gonadotropin để giúp tăng khả năng mang thai.

- Công nghệ hỗ trợ sinh sản: Việc thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) có thể được sử dụng để giúp những người bị biến chứng PCOS có thai.

Các lựa chọn điều trị cho cả nam giới và nữ giới bị mất cân bằng nội tiết tố bao gồm:

- Metformin: Một loại thuốc cho bệnh tiểu đường tuýp 2, metformin có thể giúp kiểm soát hoặc giảm lượng đường trong máu.

- Levothyroxine: Các loại thuốc có chứa levothyroxin có thể giúp cải thiện các triệu chứng suy giáp.

Lựa chọn điều trị mất cân bằng nội tiết tố ở nam giới:

- Thuốc testosterone: Dạng gel và các miếng dán có chứa testosterone có thể giúp giảm các triệu chứng của tình trạng thiểu năng sinh dục và các tình trạng khác gây ra nồng độ testosterone thấp như dậy thì muộn, còi cọc.

Biện pháp tự nhiên điều trị mất cân bằng nội tiết tố


Người ta sử dụng các chất bổ sung tự nhiên để điều trị sự mất cân bằng nội tiết tố từ hàng ngàn năm trước. Tuy nhiên, không có biện pháp tự nhiên nào đã được chứng minh một cách nhất quán trong các nghiên cứu lâm sàng để điều trị mất cân bằng nội tiết tố và nguyên nhân của chúng ngoài những thay đổi về lối sống.

Những thực phẩm bổ sung tự nhiên được sử dụng để giảm triệu chứng liên quan đến sự mất cân bằng nội tiết tố bao gồm:
- Thiên ma đen, đương quy, cỏ ba lá đỏ, và tinh dầu hoa anh thảo cho những cơn bốc hỏa do mãn kinh.
- Nhân sâm giúp giảm sự khó chịu, lo lắng và rối loạn giấc ngủ gây ra bởi thời kỳ mãn kinh.
- Nhân sâm và mắc-ca cho rối loạn cương dương.

Thay đổi lối sống có thể giúp giảm khả năng và triệu chứng của sự mất cân bằng nội tiết tố bao gồm:
- Duy trì trọng lượng cơ thể khỏe mạnh
- Chế độ ăn uống khoa học và cân bằng dinh dưỡng.
- Tập thể dục thường xuyên
- Thực hành vệ sinh cá nhân tốt, đặc biệt ở những khu vực bộ phận sinh dục.
- Giữ tinh thần thoải mái, hạn chế stress, căng thẳng.
- Tập yoga, thiên hoặc trực quan có hướng dẫn
- Hạn chế thức ăn có đường và carbohydrate tinh chế
- Tránh các loại thực phẩm đóng gói sẵn
- Sử dụng bình thủy tinh để lưu trữ và hâm nóng thức ăn.
- Hạn chế sử dụng các sản phẩm tẩy rửa có chứa hóa chất độc hại.
- Mua trái cây, rau quả đảm bảo an toàn, không được phun thuốc trừ sâu hoặc chất bảo quản.

Tổng kết

Hầu hết mọi người đều trải qua ít nhất một hoặc hai giai đoạn mất cân bằng nội tiết tố trong suốt cuộc đời của họ. Mất cân bằng nội tiết tố phổ biến trong tuổi dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt và mang thai. Nhưng sự mất cân bằng nội tiết cũng có thể được gây ra bở các yếu tố bên ngoài như căng thẳng, hormone, hay một tình trạng bệnh lý nào đó tác động hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan nội tiết trong cơ thể.

Khi nhận thấy mình có bất kỳ triệu chứng nào có thể là biểu hiện của sự mất cân bằng nội tiết tố một cách bất thường thì hãy đi khám để được điều trị thích hợp nhất. Đặc biệt là những triệu chứng gây đau, khó chịu hoặc cản trở các hoạt động thường ngày.

Theo Medicalnewstoday

Tư vấn sức khỏe

Tư vấn trực tiếp

Bs Trịnh: 093 531 4488







Hotline: 024 63 288 488 - 0935 314 488